فرضیه چیست؟

فرضیه معادل کلمه انگلیسی Hypothesis است که در پژوهش‌ها آن‌ را با H نشان می‌دهند و ازآنجاکه همیشه بیشتر از یک فرضیه در پژوهش داریم عددی را کنار آن اضافه می‌کنند.

به طور مثال: H1 یعنی فرضیه اول.

معمولاً گفته می‌شود هدف از انجام یک کار تحقیقی، حل یک مشکل یا کشف مسائل جدید است. مثلاً ما نمی‌دانیم آیا بین ایجاد محیط کاری آرام و بهره‌وری کارکنان رابطه‌ای وجود دارد یا خیر؟ ممکن است بگویید قطعاً رابطه‌ی مثبتی وجود دارد و هرچقدر محیط کاری آرام‌تر باشد بهره‌وری افزایش می‌یابد. اما ازنظر مسائل علمی این فقط یک حدس است و شاید حتی نسبت به افراد و مناطق مختلف دنیا متفاوت باشد. به طور مثال در کشورهای فقیر دغدغه کارکنان مسائل دیگری است و رابطه بین شرایط موجود در محیط کاری و بهره‌وری می‌تواند بسیار ناچیز باشد. پس در مسائل علمی نمی‌توان بر حدسیات متکی بود. باید با استفاده از روش‌ها و ابزارهای مختلف علمی، وجود یا عدم وجود رابطه بین پدیده‌ها را ثابت کرد.

اما شروع یک کار تحقیقی با همین حدسیات است که ما در تحقیق به آن‌ها فرضیات می‌گوییم. یعنی آنچه که در آخر تحقیق قرار است رد یا تائید شود. به عنوان مثال همین رابطه بین محیط کاری آرام و بهره‌وری کارکنان می‌تواند تحت عنوان یک فرضیه لحاظ شود. اگر با به‌کار بردن روش‌های علمی تائید یا رد شد می‌توان آن را به جامعه آماری تعمیم داد.

البته منظور ما همان جامعه آماری تحقیق است. یعنی مثلاً اگر ما این تحقیق را برای کارکنان شرکت آلفا در نظر گرفته‌ایم و این شرکت ۲۰۰۰ کارمند داشته باشد و ما به‌عنوان نمونه ۲۰۰ نفر را انتخاب کرده باشیم حال می‌توانیم نتیجه بگیریم که برای تمام ۲۰۰۰ کارمند این شرکت رابطه بین محیط کاری آرام و بهره‌وری کارکنان برقرار است و مدیران می‌توانند برای افزایش بهره‌وری محیط کاری آرامی را ایجاد نمایند. اما به یاد داشته باشید که فرضیه تا زمانی که اثبات نشود همچنان یک فرضیه است و نمی‌توان آن را به جامعه آماری تعمیم داد.

تفاوت فرضیه با سؤال

هیچ فرقی بین فرضیه و سؤال وجود ندارد. شما می‌توانید جمله را به‌صورت سؤالی یا به‌صورت خبری (یعنی فرضیه) بنویسید. مثلاً در خصوص مورد بالا می‌توان چنین نوشت:
فرضیه: رابطه مثبت و معناداری بین محیط کاری آرام و بهره‌وری کارکنان وجود دارد.
سؤال: آیا رابطه مثبت و معناداری بین محیط کاری آرام و بهره‌وری کارکنان وجود دارد؟
به همین سادگی. حتی گاهی اوقات در پایان‌نامه‌ها هردو حالت فرضیه و سؤال باهم به کار می‌رود. این کار اصلاً ضرورتی ندارد و شاید هم بی‌معنی باشد. اما همه‌چیز به نظر اساتید راهنما و مشاور بستگی دارد. البته برخی از اساتید دانشگاه‌ها معتقدند که بهتر است جمله به‌صورت فرضیه نوشته شود.
به‌هرحال در پایان کار یعنی فصل پنجم پایان‌نامه نتیجه‌گیری می‌شود که آیا این رابطه وجود دارد یا خیر یا به زبان دیگر آیا فرضیه برقرار است؟ و در آنجا رد یا تائید شدن فرضیه به اینصوررت آورده می‌شود:
در صورت تائید شدن فرضیه: رابطه مثبت و معناداری بین محیط کاری آرام و بهره‌وری کارکنان وجود دارد.
در صورت رد شدن فرضیه: رابطه مثبت و معناداری بین محیط کاری آرام و بهره‌وری کارکنان وجود ندارد.

آیا باید تمام فرضیات پژوهش تائید شوند؟

قطعاً خیر. اگر قرار بود تمام فرضیات یک پژوهش تائید شود ضرورتی برای انجام یک پژوهش وجود نداشت زیرا زمانی که ما پژوهشی را شروع می‌کنیم هدفمان این است که ببینیم بین متغیرها رابطه ای وجود دارد یا خیر. یعنی فرضیاتی که در نظر گرفته‌ایم تائید خواهند شد یا خیر؟

متأسفانه برخی از دانشجویان اصرار دارند تا داده‌ها را طوری تغییر دهند که تمامی فرضیاتشان تائید شود. رد شدن یک فرضیه به معنی درست انجام ندادن پژوهش نیست. اتفاقاً به معنی گزارش صحیح نتایج تجزیه‌وتحلیل داده‌های آماری پژوهش است. یعنی شما داده‌ها را دست‌کاری نکرده‌اید پس این می‌تواند اعتبار پژوهش شما را بالاتر ببرد. به‌هرحال رد شدن یک یا چند تا از فرضیات ایرادی ندارد.

اما برخی معتقدند در صورت رد شدن اکثر فرضیات می‌توان چنین نتیجه گرفت که شما مطالعه کافی در خصوص ارتباط متغیرها نداشته‌اید. (این نتیجه‌گیری چندان هم بیراه نیست زیرا اساساً فرضیات یا همان حدسیات بر اساس مطالعات پیشین در ذهن ما ایجاد می‌شود.) یعنی قبل از شروع پژوهش مقالات زیادی را مطالعه نکرده‌اید و حدسیات (یا همان فرضیات) شما چندان درست نبوده است و مبنای علمی نداشته است.

دیدگاه خود را ثبت کنید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

ارسال درخواست:

برای مشاوره و یا سفارش و دریافت خدمات کمک آموزشی از فرم زیر استفاده نمایید:

همچنین می توانید برای درخواست ثبت سفارش و دریافت خدمات کمک آموزشی عدد 4 را به شماره 09020089129 پیامک کنید